Ги запознаваме ретките болести: Цитотоксичен Т-лимфоцитен антиген 4 хаплоинсуфициенција

ЦИТОТОКСИЧЕН Т-ЛИМФОЦИТЕН АНТИГЕН 4 ХАПЛОИНСУФИЦИЕНЦИЈА/ CYTOTOXIC T-LYMPHOCYTE ANTIGEN 4 (CTLA-4) HAPLOINSUFFICIENCY
MKБ-10 D84.8

ПРЕВАЛЕНЦА – забележана кај помалку од 1/1 000 000 население.

ВОВЕД
CTLA-4 хаплоинсуфициенција е ретка генетска состојба која се карактеризира со делумен дефицит на CTLA-4 протеинот, кој игра клучна улога во регулирањето на имунолошкиот систем. Оваа состојба е предизвикана со мутација или делеција на една копија на генот за CTLA-4, што доведува до недостаток на функционален CTLA-4 протеин. CTLA-4 (цитотоксичен Т-лимфоцитен антиген 4) е молекула која помага да се спречи прекумерна активација на Т-клетките и автоимунитет. Кога CTLA-4 е дефицитарен или дисфункционален, имунолошкиот систем станува прекумерно активен, што ја зголемува можноста за автоимуни заболувања, имунолошка дисрегулација и осетливост на инфекции. CTLA-4 хаплоинсуфициенцијата може да се манифестира со различни симптоми, вклучувајќи рекурентни инфекции, автоимуни заболувања и инфламаторни нарушувања. Состојбата најчесто се дијагностицира во детството или раната младост и е потребно внимателно водење на болеста за да се спречат сериозни компликации.

ЕТИОЛОГИЈА
CTLA-4 е изразен на површината на Т-клетките и игра важна улога како негативен регулатор на имунолошките одговори. Тој функционира со поврзување со костимулаторни молекули како CD80 и CD86 на антиген-презентирачките клетки (APC), што доведува до намалување на активацијата на Т-клетките и спречување на прекумерна имунолошка реакција која може да предизвика автоимуни заболувања. Кај лица со CTLA-4 хаплоинсуфициенција, мутацијата во едната копија на генот CTLA-4 резултира со намалена количина на функционален CTLA-4 протеин. Како последица на тоа, Т-клетките стануваат помалку регулирани, што доведува до претерана имунолошка реакција. Оваа имунолошка дисрегулација може да резултира со:
– автоимуни заболувања – поради прекумерна активација на имунолошкиот систем, лицата со CTLA-4 хаплоинсуфициенција имаат зголемен ризик од развој на автоимуни заболувања, како што се автоимун тироидитис, дијабетес тип 1 и воспалителни болести на цревата;
– имунолошки дефекти – и покрај прекумерната активација на имунолошкиот систем, тој често не може ефективно да се бори против инфекциите; овие лица се подложни на рекурентни или упорни инфекции, особено вирусни и габични инфекции;
– нарушување на активацијата на Т-клетките – недостатокот на CTLA-4 води до зголемена активација на Т-клетките, што може да придонесе до развој на воспаление, оштетување на ткивата и различни инфламаторни нарушувања.

СИМПТОМИ И ДИЈАГНОСТИЦИРАЊЕ
Симптомите на CTLA-4 хаплоинсуфициенција можат да се разликуваат во зависност од тежината на состојбата и степенот на имунолошка дисрегулација. Честите манифестации вклучуваат:
– рекурентни инфекции – поради нарушената регулација на имунолошкиот систем, лицата со CTLA-4 хаплоинсуфициенција имаат поголема подложност на инфекции, вклучувајќи рекурентни вирусни, бактериски и габични инфекции;
– автоимуни заболувања – прекумерната имунолошка реакција може да доведе до развој на автоимуни заболувања кои можат да зафатат различни органи, како што се тироидата (автоимун тироидитис), панкреасот (дијабетес тип 1) и цревата (воспалителни болести на цревата). Симптомите на автоимуните заболувања вклучуваат замор, губење тежина, болки во зглобовите, кожни осипи и гастроинтестинални проблеми;
– хронично воспаление – лицата можат да развијат хронични инфламаторни состојби, вклучително и лимфоцитна инфилтрација во различни органи, кожни осипи и воспаление на очите (увеитис) или зглобовите (артритис);
– забавен раст кај деца – поради рекурентни инфекции и автоимуни манифестации, децата можат да имаат проблеми со растот, забавен развој и неуспех во напредување во тежина.

Дијагностицирањето на CTLA-4 хаплоинсуфициенција вклучува комбинација на клиничка проценка, генетско тестирање и анализа на имунолошкиот систем:
– клиничка проценка – лекарот ќе ја процени медицинската историја на пациентот, семејната историја на автоимуни заболувања или имунодефициенции, како и симптомите, вклучувајќи рекурентни инфекции или симптоми на автоимуни заболувања;
– генетско тестирање – есенцијално за потврдување на дијагнозата; ова тестирање идентификува мутации или делеции на CTLA-4 генот, кој се наоѓа на хромозом 2q33; мутациите на овој ген можат да резултираат во намален или отсутен CTLA-4 протеин, што води до хаплоинсуфициенција;
– тестирање со флуоресцентна цитометрија – овој тест може да го оцени нивото на CTLA-4 на Т-клетките; намаленото ниво на CTLA-4 е индикативно за состојбата на хаплоинсуфициенција;
– тестирање на имунолошката функција – оценката на имунолошката функција, вклучувајќи анализа на активацијата на Т-клетките и нивниот одговор на стимулирање, може да открие дисфункција поради недостатокот на правилно регулиран CTLA-4.

ПОСЛЕДИЦИ
Иако не постои лек за оваа состојба, со навремено откривање и соодветно управување со цел да се намалат инфекциите, воспалението и автоимунитетот, пациентите можат да водат релативно нормален и квалитетен живот. Тие не треба да бидат изолирани или ограничени во нивните секојдневни активности. Бидејќи типовите и степенот на имунолошка дисрегулација забележана и кај CTLA-4 хаплоинсуфициенцијата и кај недостатокот на LRBA, се доста променливи, засегнатите лица често имаат потреба од внимателно следење од страна на супспецијалист. Понатамошните истражувања и напредокот во имунолошките терапии се клучни за понатамошно подобрување на исходите за пациентите со CTLA-4 хаплоинсуфициенција

ТРЕТМАН
Бидејќи симптомите вклучуваат рекурентни инфекции, автоимуни заболувања и хронични воспаленија, се јавува потреба од внимателна и мултидисциплинарна медицинска грижа. Лекувањето на CTLA-4 хаплоинсуфициенција нема да го излечи нарушувањето, но фокусот е насочен кон управување со симптомите и спречување идни компликации. Стратегијата за управување вклучува:
– имуносупресивна терапија – лекови како што се кортикостероиди и други имуносупресивни лекови (метотрексат, азатиоприн) можат да се користат за контрола на автоимуните заболувања и намалување на воспалението; овие третмани имаат за цел да ја намалат прекумерната имунолошка реакција и да спречат оштетување на ткивата;
– интравенозен имуноглобулин (IVIG) – кај лица со рекурентни инфекции поради имунолошка дисфункција, IVIG-терапијата може да помогне за зајакнување на имунолошката функција преку обезбедување на антитела за борба против инфекциите;
– управување со инфекции – навремено лекување со антибиотици, антивирусни и антигабични лекови; CTLA-4 хаплоинсуфициенцијата е ретка и сериозна состојба која доведува до имунолошка дисрегулација, со зголемен ризик за автоимуни заболувања и инфекции; недостатокот на CTLA-4 протеин доведува до прекумерна активација на Т-клетките и недостаток на имунолошка контрола, што може да предизвика сериозни здравствени проблеми.